Z czasów Mściwoja pochodzi też pierwsza wzmianka bezpośrednio dotycząca obszaru obecnej Gminy. W 1284 r. Książe ten nadał dwie wsie Bożejowi, synowi Witka. Były to: Brzyn, położony nad jez. Żarnowieckim oraz Godętowo. O tej ostatniej wiadomo też, że w momencie wystawienia dokumentu była opustoszała. Ojciec odbiorcy nadania, Witek zaliczał się do grupy najbardziej wpływowych przedstawicieli pomorskiego rycerstwa. W latach 1262 – 65 był on kasztelanem w Sławnie, zaś w latach 1271 – 77 sprawował urząd wojewody gdańskiego, najwyższy w ówczesnej hierarchii urzędniczej na Pomorzu Gdańskim. O jego znaczeniu świadczy też to, że imię Witek będzie powtarzało się w XIV w. przeszło najwyraźniej w inne ręce, ale w XVI i XVII w. wśród okolicznej szlachty bardzo licznie występują osoby używające przydomka Witek (Witk). Odnosi się to zwłaszcza do dziedziców Jeżowa, Wielistowa, Łówcza a także częściowo Dzięcielca. Używali oni herbu z wyobrażeniem trzech strzał /lub włóczni/ złączonych u dołu i skierowanych grotami do góry. W innych odmianach występują też trzy liście lub kwiaty /lilie/. U Wielistowskich i niektórych dziedziców Dzięcielca, obok trzech strzał wystepuje też księżyc i gwiazda sześcioramienna, umieszczone u dołu tarczy. Identycznego wyobrażenia heraldycznego używali na swych sygnetach pieczętnych w XVI w. Liszewscy z Lisewa, położonego w ziemi puckiej, w pobliżu jez. Żarnowieckiego.

            Mściwej II nie posiadając syna za swego sukcesora na Pomorzu Gdańskim uznał jeszcze w 1282 r. Przemysła II, księcia wielkopolskiego i późniejszego króla Polski /1295 r./. W ten sposób Pomorze Gdańskie przeszło pod władzę Piastów i w zasięg jednoczącego się państwa polskiego po długoletnim rozbiciu dzielnicowym. Związek ziem pomorskich z Królestwem Polskim nie trwał jednak długo. W latach 1308 – 1309 Krzyżacy wykorzystując kłopoty ówczesnego władcy polskiego Władysława Łokietka opanowali zbrojnie Pomorze Gdańskie. Na podbitych ziemiach zaczęli oni tworzyć nową administrację, zastępując dawnych urzędników rekrutujących się z miejscowego rycerstwa, pochodzącymi z Niemiec członkami swego zakonu.

            Tereny obecnej Gminy Łęczyce wraz z całą dawną dzielnicą białogardzką znalazły się w komturstwie gdańskim. Białogarda straciła jednak swoją pozycję lokalnego ośrodka administracyjnego i spadła do roli zwykłej wsi. Jej funkcje przejął Lębork, powstały jako miasto na prawie chełmińskim przed rokiem 1338. Od 1362 r. w Lęborku przebywał stale lokalny urzędnik krzyżacki – wójt, podległy komturowi gdańskiemu. Posiadał on uprawnienia sądowe wobec okolicznej ludności słowiańskiej, a także zarządzał gospodarką. Administrowany przez niego okręg pokrywał się z dawną dzielnicą białogardzką i aż do upadku panowania krzyżackiego w 1454 r. nazywany był wójtostwem lęborskim. Warto jednak zauważyć, iż w niektórych dokumentach krzyżackich wystawionych do lat 80-tych XIV w. wspomina się o istnieniu na obszarze tego wójtostwa dwóch ziem – białogardzkiej i salińskiej. Zmiany w podziałach administracyjnych w średniowieczu były bardzo powolne. Wydaje się więc, że istnienie dwóch tak nazwanych ziem nie mogło być efektem odgórnych działań krzyżackich, lecz było raczej pozostałością po podziałach z XIII w. Należy więc się domyślać, iż na obszarze księstwa białogardzkiego przed 1308 r. istniały dwa ośrodki grodowe /kasztelańskie/ tj. w Biało gardzie, a także w Salinie, mimo że o tym ostatnim nie mamy żadnej wzmianki z tego okresu. Nie mamy tez bezpośrednich informacji do których z tych ziem należały tereny obecnej Gminy. Wyjątek stanowi tylko Świchowo, o którym wiadomo, że w 1378 r. leżało w ziemi salińskiej. Bez wątpienia taką samą przynależność posiadało też Świchówko, położone bardziej na północ i bliżej Salina. Z resztą jeszcze w XVII w. obie te wsie należały do parafii salińskiej. Bardzo prawdopodobne jest, ze ziemia salińska obejmowała tez obszar parafii w Brzeźnie Lęborskim, do której należały wsie położone na północ od rzeki Łeby, m.in. Kisewo, Łęczyce, Kaczkowo, Świetlino, Chmieleniec, Pużyce. Ne wiadomo natomiast czy ziemia salińska /tj. dawna kasztelania/ sięgała tez terenów położonych na lewym brzegu Łeby, które obecnie stanowią południową część terytorium Gminy, a w XVII w. pokrywały się prawie dokładnie z obszarem parafii rozłazińskiej. Trzeba bowiem pamiętać, iż w okresie średniowiecza podziały kościelne pokrywały się często z podziałami administracyjnymi, a w tym właśnie czasie na Łebie przebiegała granica między diecezją włocławską, do której należały parafie w Salinie i Brzeźnie, a diecezją kamieńską, której podlegała parafia w Rozłazinie. W latach 1402 – 15 wieś Łęczyce, której grunta leżały po obu brzegach rzeki, płaciła dziesięcinę biskupią w połowie do Włocławka, a w połowie do Kamienia Pomorskiego. Graniczny charakter rzeki Łeby ustalony został na mocy rozporządzenia papieskiego /bulli/ jeszcze w 1140 r. Pomorze bowiem na trwałe przyjęło chrześcijaństwo dopiero w początkach XII w. Granica diecezjalna na Łebie utrzymała się bez zmian do połowy XVI w. tj. do czasu tzw. reformacji, która przyczyniła się do upadku wielu instytucji kościelnych na Pomorzu Zachodnim, w tym także biskupstwa kamieńskiego . W początkach XVII w. wschodnie krańce diecezji kamieńskiej /ziemia bytowska i część ziemi lęborskiej/ przyłączone zostały do diecezji włocławskiej, która w przeciwieństwie do kamieńskiej należała do polskiej metropolii kościelnej /arcybiskupstwa/ w Gnieźnie.

            Z czasów panowania krzyżackiego na Pomorzu Gdańskim /1308-1454/ mamy wiadomości o istnieniu na obszarze obecnej Gminy 21 wsi i 4 osad młyńskich. Aż 14 wsi było w rękach rycerskich, były to: Bożepole /Wielkie?/, Chmieleniec, Dzięcielec, Dąbrówka, Jeżewo, Kisewo, Łówcz, Nawcz, Paraszyno, Redystowo, Strzebielino, Świchówko, Wielistowo i Godętowo. Większość z nich, bo aż 11, posiadało prawo polskie, 2 /Godętowo i Redystowo/ prawo magdeburskie, a tylko jedna /Dąbrówka Wielka/ prawo chełmińskie. Podstawowym obowiązkiem posiadaczy dóbr na prawie polskim było pełnienie konnej służby rycerskiej na każde wezwanie władz zakonu. Służbę tę pełniono zarówno w granicach państwa /w razie obcego najazdu/ jak i w trakcie wypraw urządzanych przez Krzyżaków na ziemie sąsiadów, głównie Litwę. Oprócz tego rycerze ci zobowiązani byli pomagać przy budowie i naprawie zamków. Zobowiązani byli też dostarczać daniny w krowach i świniach, a także świadczyć posługi transportowe na rzecz Krzyżaków /tzw. przewód/, które z czasem zostały zamienione na opłaty pieniężne. Jeżeli w danych dobrach rycerskich osiedleni byli też chłopi, to wymagano od nich prac przy sianokosach w majątkach krzyżackich. Z wymienionych 11-tu dóbr rycerskich na prawie polskim chłopi siedzieli tylko w Kisewie, Strzebielinie, Świchówku i Wielistowie. Posiadacze wsi na prawie magdeburskim i chełmińskim byli zwolnieni od danin w naturaliach jak i od robocizn. W prawie magdeburskim płacono czynsz pieniężny /np. 2 grzywny w Redystowie/, a zakres służby rycerskiej był identyczny jak w prawie polskim. Rycerze posiadający prawo chełmińskie byli w praktyce wolni od czynszów, danin i robocizn, a za udział w wyprawach poza granice państwa krzyżackiego otrzymywali żołd. Uprzywilejowanie prawa chełmińskiego wypływało też stąd, że dziedziczenie dóbr ziemskich następowało tak w linii męskiej /po mieczu/, zaś w prawie magdeburskim jedynie synowie.

            Sześć wsi omawianego regionu stanowiło własność krzyżacką. Były to Brzeźno Lęborskie, Kaczkowo, Łęczyce, Pużyce, Rozłazino, Świetlino. Kaczkowo i Świetlino posiadały prawo polskie, zaś pozostałe chełmińskie. Role we wsiach na prawie polskim wymierzone były w jednostkach zwanych radłami /1 radło = ok. 33 ha/, co świadczy, że jako narzędzia ornego używano tutaj nie pługa, a bardziej prymitywnego radła. Na czele wsi stał starosta, który miał zwykle 1 radło wolne od wszelkich świadczeń, ale nie posiadał uprawnień sądowych wobec innych mieszkańców wsi. Sądy te sprawowali urzędnicy krzyżaccy, głównie wójt lęborski. Z pozostałych radeł chłopi dawali daniny w bydle, świniach, kurach, owsie i serach. Zobowiązani byli też do różnych posług na rzecz Zakonu, głównie prac przy sianokosach. Z biegiem czasu posługi i świadczenia w naturaliach /z wyjątkiem owsa i kur/ zamieniano na opłaty pieniężne. Kaczkowo miało 12 radeł i w 1437 r. świadczyło wyłącznie opłaty pieniężne. Świetlino /Nadolne i Nagórne/ w tym samym czasie liczyło również           12 radeł, lecz obok pieniądza dawało też owies. Wsie na prawie chełmińskim były większe. Na czele stał sołtys, który na własny użytek posiadał dziesiątą część ogólnego areału wsi, wolną od świadczeń chłopskich. Sprawował też sądy we wsi, z których brał dla siebie 1/3 opłat i kar. Chłopi za użytkowaną ziemię płacili wyłącznie czynsz pieniężny i niekiedy tylko daniny w kurach. Role wsi na prawie chełmińskim wymierzone były zazwyczaj w łanach       /1 łan = 16,8 ha/, a używanym narzędziem ornym był ciężki pług na kołach. Okazało się jednak, że na lekkich glebach głęboka orka pługiem była niekorzystna. Dlatego też w okręgu lęborskim wiele wsi, które w połowie XIV w. przeszły reorganizację /lokację/ według wzorów prawa chełmińskiego, z którą wiązało się też wprowadzenie pługa i pomiaru łanowego, po kilkudziesięciu latach zachowując samorząd właściwy prawu chełmińskiemu powracały do używania radła i pomiaru radłowego. W omawianym regionie zmiana taka zaszła w Pużycach i Rozłazinie. Pierwsza z tych wsi lokację na prawie chełmińskim przeszła w 1356 r. licząc wówczas 50 łanów, ale w 1423 r. aż 20 łanów nie było uprawianych. Powrócono więc do radła i pomiaru radłowego w latach 1423 – 28. W Rozłazinie w latach 1356 – 1437 było 50 łanów, które w 1438 r. zamieniono na 25 radeł. Zmian takich nie odnotowano natomiast w Brzeźnie Lęborskim i w Łęczycach. Brzeźno liczyło ogółem           50 łanów, z których sołtys posiadał 5, proboszcz 4, a resztę (41) – chłopi. Łęczyce liczyły 36 łanów chłopskich obciążonych czynszem i 4 wolne sołeckie. We wsiach na prawie chełmińskim znajdowały się też często karczmy. W Łęczycach w latach 1423 – 38 były 2 takie karczmy, w Rozłazinie w tym samym czasie 1, w Brzeźnie – 1. W 1423 r. należąca do Zakonu karczma znajdowała się też w Bożympolu obok krzyżackiego tartaku. Wydaje się, że oba te obiekty zapoczątkowały rozwój drugiej wsi o tej samej nazwie /obok majątku rycerskiego/, którą należy utożsamiać z dzisiejszą osadą Bożepole Małe. W przeciwieństwie do wsi chłopskich lub dóbr rycerskich karczmy i młyny posiadały zawsze prawo chełmińskie. Najbardziej widoczne jest to w Kaczkowie, gdzie przy wsi prawa polskiego znajdował się w XV w. młyn i karczma na prawie chełmińskim. Poza tym młyny na prawie chełmińskim znajdowały się też w Brzeźnie Lęborskim i Pużycach.

            Jedna tylko wieś – Świchowo, była własnością instytucji kościelnej. Przynajmniej od 1344 r. należała ona do szpitala św. Ducha w Gdańsku. W 1378 r. Krzyżacy usiłowali ją przejąć w swoje ręce, ale sześć lat później szpital znów ją posiadał. W 1379 r. wieś ta licząca 12 radeł otrzymała prawa chełmińskie. W 1385 r. jej obszar wynosił 29 łanów i 3 morgi.

            Po upadku panowania krzyżackiego w 1454 r. terytorium obecnej Gminy wraz z całym okręgiem lęborskim dostało się w ręce książąt zachodnio-pomorskich, podczas gdy reszta Pomorza Gdańskiego została ponownie przyłączona do państwa polskiego. W 1637 r. po wymarciu dynastii zachodnio-pomorskiej ziemia lęborska /wraz z bytomską/ wróciła do Polski, ale tylko na 20 lat. W 1657 r. ziemie te oddano w lenno margrabiom brandenburskim i książętom /od 1701 r. królom/ pruskim. Fakt ten, jak i rychły upadek państwa polskiego /rozbiory w końcu XVIII w./ wpłynęły w znacznym stopniu na szybką germanizację tych terenów. Germanizacja ta obejmująca wszystkie grupy społeczne /tak szlachtę jak i chłopów/ była też związana ze stosunkami wyznaniowymi tj. silnymi wpływami luteranizmu popieranego przez władze pruskie. Rozstrzygnęło to niewątpliwie o zerwaniu więzi z polską kulturą i o zaniku rodzimego /kaszubskiego/ języka.

Opis wybranych herbów szlacheckich związanych z obszarem obecnej Gminy Łęczyce

Bochen – na tarczy srebrnej papuga zielona na sękatej gałęzi, nad hełmem – to samo. Przedstawiciele tego rodu posiadali w XVI – XVIII w. m. in. Bożepole, Paraszyno, Chmieleniec i Strzebielino.

Dziezelski /Ziezielsky/ - pole tarczy złote, na niej ptak błękitny i trzy belki srebrne, nad hełmem ptak z rozwiniętymi skrzydłami w XVI i XVII w. herbu tego używali m.in. dziedzice z Dzięcielca i Jeżowa. Inna odmiana tego herbu: - błękitny dzięcioł siedzi na gałęzi naturalnego koloru, w klejnocie – ptak fruwający.

Goddentow – tarcza podzielona w słup, pole z prawej /heraldycznej/ strony czerwone, w nim na zielonej gałęzi siedzi sokół srebrny zwrócony w lewo, pole po lewej stronie tarczy błękitne w nim 3 belki czerwone; na hełmie 3 pióra. Posiadłości: m.in. Godętowo, Rudystowo i Dąbrówka.

Felstow – tarcza błękitna, trzy złote strzały grotami w górę, poniżej księżyc srebrny /rogami w dół/, poniżej złota gwiazda; na hełmie trzy strzały złote grotami w górę. Posiadłości: m.in. Wielistowo i Niedarzyno.

Küssow – tarcza złota, na niej pień o trzech korzeniach, z którego wyrastają trzy czerwone listki; na hełmie – ½ postaci kobiecej ukoronowanej trzymającej w uniesionych rękach po jednym czerwonym listku, trzeci listek umieszczony na koronie. Posiadłości: m.in. Kisewo w XVI i XVII w.

Schwichow – tarcza czerwona, na niej biała róża z dwoma zielonymi listkami; na hełmie dwie odcięte łapy gryfa.